VB en Aymara

Chiqapa: CARNAVAL EN UN RINCON DE EL ALTO ASI SE FESTEJO
En Ingles: Cooming soon

Jisk’t'asipachataw kunats ukham p’iqt’äwini, kunatix aski ukx Uñch’uk phut’in uñachayapxi, ukampis kunti BEMAR TEXTIL DE EL ALTO aka jach’a irnaq utanx janiw uñacht’ayaski, jichha märax uk yatiyapxama, janiw maymaranakjamakiti, ukampis jichhakiw aka irnaq utax utt’ayasi, ukax suxta tunk irnaqt’iriniwa. Khuri maranakax thakhit thak thuqhut’asisaw sarapxirina, jach’a La Paz plasan samarapxirina, ukhamanw khurimaranakaxa, ukat mayjaw sapxsmaxa.

Jichha märax mayjawa, kunatix irnaq uta manqanak urt’ayasiwaxi, ukan anatawinaka, thuqhuwinaka, machantasiwinaka, k’uchirtawinaka, ukham ch’allampix qalltapxi, sapamayniw irnaqaw ujap challt’asipxarakina khuchhuñ ujs luwunakampi, sirpintinanakampi k’acht’apxäna. Ch’ukurinaka, wurtirinaka, tukt’ayirinaka, taqinipuniw ch’allt’asipxaraki, ukat uyu anqaruw mistupxaraki anatañ qalltañataki, sap tamäw mä p’it’irinima ukurinakax mä t’ant’am mä latanup muxsa umapamp jank’ak tukuntañapanwa, khititix jank’ak tkuntan ukax mä waxt’aninwa.

Ukat makiw kustalanakamp thunkhuñax qallti, ukax wali aski k’uchirtawinwa, k’uchut k’uch uta anqx muytapxi, maynir mayniruw jaqjatasipxi atipañlaylu, maynikiw atipirinxa, ukat isthapisiñaw qallti mä tamax mami chulas satanwa, mayninakax chullpat hijinik laphim ch’uqantasipxi, yaqhax tawaqut isthapisi pipinupampi, taqinis chachakamakinwa ukhamaw tama p’iqt’irinakax chulanakat isthapisinipxi, ukat atipirinakax utjiwa, taqikunas anätaw urutapat walikinwa, mä kajun jaxu uma atipirix katuqaraki, ukat plato paceño uka manq’rak manq’arapxi, ukat thuqhurapxi, umirinakax macharapxi. Akan irnaqirinakax wayn tawaqkamakiwa. YALLALLLA ANATAW URU PAWARANQ KIMSAQALQ MÄRA

Chiqapa:: Amar La Patria
En Ingles: Love For Our Country
Kunatix aka pachan ukhamarak q’uma laram alax pachanx k’acha markanx yurki, ukax yuriwïp nayjam munasiñapawa, ukham amuyta, waljaniw k’uchik jikjatasipxtanxa, aka junt’u, thaya, inti jalsu, inti jalanta, alxpachankir tataw aka k’acha uraq churistu. ¿Chiqaxay Bolivia Markasan jiwakitapaxa?, patapampanakapa, qullunakapa, yunt’u ch’umphi ujanakapa, yunkasapa, walja aski yanakaniw uraqisax jiwasataki, ukhamarak uraqpachataki. Ukatpi munat masinaka chamap markas irptañani, ukatakix Bolivia Markasaru mä munasiw amtawimp yatiqañani, irnaqañani, kawkhansay jikjatasiskañani ch’axwaskañasakiwa, qalltañasaw uñt’aña, ukhamarak jiwaspach uñt’asiñasa.

Chiqapa: ¿Helicopteros para Bolivia?

Ingles aruta : Helicopters for Bolivia?

Prephikturanak tuqit jach’a thakhinakatk Boliviax qull irjaski. Ukax walipachati. Ukampis aka pach tukjawinakax jan walt’awinak uñjayichistuxa, ukatpi marka irpirisax aski wakicht’awinak amuyañapa. Janiw Boliviax thakhinakak munaskiti, jan ukax yaqhakast wakicht’awinakaw taqpach markasatak wakisi.

Ilikuptirunakatak qulqi irjax nayatakix walipuniwa, ñiyakijay mä tama wakicht’at wal munaschïxa, SAR sata , jupanakax jank’akiw yanaptapxi. Ñiyakijay aka pach tukjawinakax jan walikchitixa, mä impurumpjamaw chhaqtayistaspa.

Chiqapa: ORALIDAD EN LAS COMUNIDADES
Ingles aruta : Coming Soon

Walja markanakan siw sawinakax arst’asi, ukax jakawinakapanx ch’amañchkaspas ukhamawa, Mama Isabel Mamanix phisqha tunk maranïwa, Los Andes provincitawa, Laja markata, Aka departamento La Paz qullasuy markankiwa, mä siw saw yatiyistu:

Marux Tawaqumpit kuntur mallkumpita

Mamajax janiw manq’añakit “QUCHUCHU” siriwa (quta thiyanan aka qurax jilaraki, manq’añawa) kunturiw q’ipitam siriwa, kamsañs munpachitu ukx najax janiw amuyirikti, ukat mä urux akhan sasaw arjayt’tu:

Nayra pachanakax, mä awatir tawaqux Marux sat sutini, wakanak thaya pampanakan sapüruw awatirina, ukat quchuchu apthapisirina, ukhamat mä k’acha waynak chiyarat isthapt’ata, janq’u chalani jikjatatäna, tawaqurux sutip jiskt’ana, ukham parlañ qalltapxäna.

Qhipurux uka waynakax wakanak awatiyasirix kut’ajarakinwa, ukham sapakutiw arxayxana, tawaqun sum uñt’añapataki.

Mä urux jupanakax aruskiptasipkanwa, ukat waynak tawaqurux yawri mayt’ita sasaw satayna, ch’aphiw kayur mantitu sasa, tawaqux mayt’anwa, yawri kut’ayañatakix waynax tawaqurux sanwa: qhipajaxar jutam sasa. Ukat tawaqux yaw sas qhipax nam sarchina, ukat ukañkamaw q’iptawayatana siwa, ukax janiw waynakanti kunturinwa, alay jach’a qullupataruw q’ipjatana, tawaqux janiw saraqanix kunjam yatkanti.

Marux tawaqux jan manq’ jan um utjipinx walpin t’aqisina siwa, jan uka alyat saraqaniñ yatisax jachak jachana siwa, kunturirux waljkutiw utjar apxita sarakina, kunturix janiw q’ipiqañ munkanti, jan ukax mayampijakim sasaw achikt’asina: jiwat uywanakan aychap manq’añapatakix aparakina siwa, Marux tawaqux janiw uk manq’añ munkanti, ukat qhiyanakarukiw qhatitaw sas qurumtayawiri, ukat tawaqurux manq’añapatak churiri siwa.

Ukhamaw urunaka, ukhamarak paxsinakax pasxatana, tawaqux wawanijanwa, wawanakapax phuyunakaninwa, Tawaqux walpin t’aqisina, ukhamarakiw awk taykapax thaqharakina, ukat Lurinchhu waynaw yatiyatana kawqhankan phuchhapax (nayrax lurinchhux kuntur ukch’arakinwa sapxiwa) alayan tuyusakiw apaqaniñjamana, tawaqun tatapamp taykapampix walpin achikt’asipjana, ukat Lurinchhux yaw sarakitanawa.

Mä urux kunturix juk’an jayaruw manq’ thaqir saratayna, ukañkamaw Lurinchhux Marux tawaqurux q’ipiqanitana, ukat awkip taykapa ukarux puriyijatana.

Kunapachatix kunturix kutjana ukhax janiw warmipax ukanjanti, ukat walpin phiñasina, ukhamat khitipinis sasaw jikjatasitana, ukhamat Lurinchhutapatx yatinxa, ukat Lurincchur thaqhiriw saratayna, ukat katjasinx q’alpin jisk’a jisk’ p’atamuqutayna siwa, ukat Lurinchux taxapat jisk’ak walja kast saminakamp sartxatayna, ukatpi jichhax lurinchhux t’unaxa, castillan arunx Loro satäwa.

Ukatpi janiw manq’añat QUCHUCHUX sapxi, kunturiw tawaquxt ukax q’ipiristam sasa.

Apthapiwin Aymar arut JAQUQIPAWIXA: Mónica Ticona

Original: EL DESEO DE SUPERACION
En Ingles: The Desire to Succeed

Mama Seguntina Inkax yatiq wakicht’awin yatiqaski, kunatix nayax jupampiw aruskipta, ukat jupax yatit kankañanpax arxayitu. Jupax Provincia Los Andes, del Departamento de La Paz uksatäwa, jisk’atpach waxchat jilasitana, pusinipxatawaw jupaw jïlir kullakaxa, ukat jupax sullkanakaparux uñjañapana, Awkipax yaqha warniw siwa, ukat jawiraw kunayman yanakap ukhamarak uywitanakapa, utapa apasxi siwa, ukhamat jupax qullasuy markar qamirix jutxatäna. Jichhax ullañ qillqan yatiqski, “…mä qawqha phasiw jisk’a yatiqañ utarux manta, uka pachanakax jisk’a wakichta satanwa, yatichirix mä uta jamuq uñachtayasax jisktitu, ukat nayax UTA saw jista, ukat yatichirix janiw utakiti, jan ukax CASA. Janijay castillan arx yatkchiyatix ukatpi ch’amanxa, ukampis amuyujax qullañ qillqan yatiñanwa, ukat papanakan uywanak awatiwinx laq’an ukhamarak qalanakan jakhuwinaka qillqnaka qilqt’asiritaxa ukast jank’akiw chaqtxiri, kunapachatix tawaquxt ukhax ullañ qillqañatakix mayni yatichañapatak thaqhirita qull achanima sasa, jichhapachax mä k’añaskur makatañatakis ullanax yatinapuniwa, aka wakicht’ yatichawix nayatakix wali aski…”Sapurunjam Segundinax amti nayraqatar satañ wakicht’asisa

Original: LOS GLOBAZOS juego cruel
En Ingles: Water Balloons, a Cruel Game

Ñiyaw anat urunakax Bolivia qullasuy markan unjasxi, janiw thayas jan walt’awinakas waynanakarux jarkt’kiti, aka carnaval phunchawinakanx umamp antañanx qalltapxïwa. Markpachan umamp anatasi (waynanakax tawaqunakaruw ch’aranjapxi), Santa Cruz junt’u markanx saykir q’añu umanakaruw wayuntasipxi, ukax nayatakix janiw akch’as walikiti, ukampis kamachkaraksna.

Aka La Paz Altu pat Markanx waynanakax UPEA Jach’a Yatiqañ Utanx ñiyaw umap anatjapxi, ukampis aka kast jan aski anatawimpix tawaqunakaw jan walin uñjasipxi, nayas ukhamarak jikjatasta. Kunats sita jan aski anatäwx akanakata:

Nayraqata.- Kunapachatix jach’a yatiqañ utar sarkta wali k’achacht’ata qulila, mä waynampis uñkatayasiñataki, jan ukax jiwakiñataki ukat mayatjamatak ch’arañjaptamxa ukast walitisti.

Payïri.- Kunapachatix jumax yatiqawiman lup’is k’achat sarnaqaskta, ukat mayatjamatak atit jaqutatapxtamx ukax piyantañs munapkiristam ukhama, ukast walitisti.

Kimsïri.- Kunapachatix yatiqañ utar sarkta lurawinak phuqhañataki, ukat mayatjamatak pankankamar, ukhamarak qillqañ laphinakamar umap jaqt’anisax q’al ch’arañjapxi, jan walpin tukuyaraqaptamxa, ukax walitisti.

Ukatpi aka kast anatawix jan walikitixa. Ukampis janir anat phunchhaw ur purinkapin ñïya qhipur urux nayax umampix anatarakta, kunatix wakicht’atajay sarjtxa, ukampis uka jan wali waynanakarux ch’arañjaraktwa, ñiyakijay jupanakax yatiqaw ukurunakax jan asxarasax umampix ch’aranjampchitanxa

Original: Feria Alasita 2008


Aka qhatunx Iqiquw wali askixa, mä chachakiw istukut lluch’ita, ukat warkuntataw kunayman manq’añanaka sañani arusa, asukara, phiriw, p’isqi, ch’uñu, jak’u, ukhamarak t’uxlunaka, k’añaskunaka, utanaka, q’ipinaka, ch’uspanaka, qullqinaka, ukat juk’ampinaka.Taqi akanakax sañ muni walt’ataniña, ukat jaqinakax Iqiq alapxi marpachan jan kunas faltañapataki. Ukampis Iqiqti alastanx ch’alltañaspaw sawmt’asa patunkpusin uruna chinuq paxina, chika urunpini, ukat sapa ñanqha urunakax iqiqurux siyar pitayañasaw uta ñanqhanak sarxañapataki, ukat taqi wila masisatakix mä jark’aqanixa.

(Juk’am ullaraña)

Ukhamarakiw Felipe Paucarax aka phunchawin walja jaqinakan unxtawipat yatiyistu:

Alasit qhatux 16 de julio zonankanwa, suxtir distrito Altupat markana, La Paz jach’a thakhin apasiwayaraki, aka markanx pusir qhatuwa.

Pacha yatiyatat taqi jaqinakarakiw jilirnaka, waynanaka wawanakampix walpin maki qulqi, utanaka, kanaskunaka, uta yanaka, jach’a yatiqañan titulunaka, yaqhampinakamp althapisiñ munapxi, aka maran phuqhasiñapataki, sapa jaqin munawix qullqinwa, jan ch’us wayaqanakap sarnaqañataki, ukatx yatirinak thaqhapxäna jisk’a yanak ch’allt’ayasiñataki, ukhamat phuqhasiñapataki.

Original: LA VERDAD SOBRE EL “CHICOTE”
En Ingles: Coming Soon

Anqax markan yatichawinakapam  aka pachan amtäwinakampampix chikut q’ipjasiñax jawq’ajañatakiwa sapxiwa, ukhamarus marka jïlir irpirin chimpuwa, ukat Ch’ama sañ munaraki, Mä  kast jan wali amuyuwa.

Jilaqatanakap mallkunakampix  sarawinakan ukhamarak sarnaqawinakanx aymar arun katari sapxiwa. Qhichua arunx  Amaru satarakiwa. Paypach arun san muniwa katari, aka uraqin nayraqat uñstir uywäwa.

Chikutix katarjam k’anatawa, ukat aymaranakax wali axsarapxi, ukampis ch’ama sañ muni, mayacht’asiña, kunatix katarix ch’uwintasipunchijaya, ukham  Sergio Turquí Altupat markankir yatiyistu.

Qullasuyunkir jaqinakan uka jan wali amuyux anqax markanakankiwa, ukat katarirux jawq’añataki sas sutiyasipxi, kunatix Español q’arankan amtawip yaqhipanakax apnaqasipkakiwa.

Original: Ferias y/o mercados
In Ingles: Fairs and/or Markets

Altupat markan walja qhatunakaw utji, anqax markat jutirinakatakix wali jiwakiwa, aka qhatunakax maran maykutikiw jan ukax phaxsina wakt’ayasi, kunayman pata achunakaw aljañatakix utjaraki, ukhamarak amparamp lurat yanaka, sawutanaka. Ukampis mä jisk’a qhatunx amparamp luratanakaw utji. Ukat sapurüw utji, kimsaqall pachanakpacha, jacha qhatunakanx willjtat qalltasi, jacha 16 qhatux pay kutiw illap urump willka urumpiw apasi.

Ukampis suna qhatunakax utjarakiwa Senkata, Ventilla pakajes qhatunka semanan apasi

Aka qhutunakanx mä jisk’a awujata, ukat uywanakat jikjatsna. Ukat mära qhatunakanx alasit qhatuw utjaraki, utjayir Yusaruw amtayistu pätunk pusin urunakan chinuqa phaxsin lurasiraki, amtawix akawa jisk’a yanakak althapisiña chika urüna sañani utanaka, kanaskunaka, manq’añanaka, anatasiñ wawanaka, alasit t’ant’anaka, irnaqañ iramintanaka, isinaka, uraqinaka, alasit qullqinaka althapisnaja. Yaqha jach’a qhatux qasäw phaxsinrak utji Ramos qhatu satäwa, aka phutunakax maymarar qhatukiwa.

Original: ALGO SOBRE LAS COSTUMBRES Y TRADICIONES
In Ingles: Something About Traditions

Altu pat markax sarnaqawinakamp phuqhantatawa, Aka chinuq paxin pä tunk pusin uruw purini Alasita sata jisk’a yanak taqi yaw sawimp machaq maran sum sarañapatakiw amtapxi. Alsitanx jach’a qhat wakiyapxi jisk’a yanak aljasiñataki, Chika urunpun althapisiña sapxiwa, kunayman yanak alasktan maranpachaw puqhasi Iqiqu tataw churasiraki sasaw phaxsi.

Iqiqux mä jïlir lunqhu tatawa, sunkhitani, taqi kast yanak q’ipt’ata, ukat utjayir tata sata. Iqiqux walja siw sawinakaniwa.

Achachilajaw iqiqut mä siw saw arjayawarakitu akham sasa:Janir purinkipin pätunk pusin urux chacha warmiw jisk’a yuqapamp pist’añan jikjatsipjatäna, jupanakax alasit yanak luriripxatanawa, jisk’a yuqapaw jan walir purt’asitana siwa, ukampis yuxch’apax ukurunakarakiw wawachañ munana siwa, ukhamat mä jïlir lunqhu tatax Panchu sutininwa, utapar liqt’tana qurpacht’ayasiñlayku, uka phamiliax munasiripxanwa , ukat yaw sasaw qhipaqtayapxatana, ukat walpin aruskiptasipxatayna ukhamat janwalikat uka tatarux yatiyapxarakina siwa, ukat uka tatax yanapt’añ munarakina, taqiniw yuxch’a ukankasipkana ukañkamasti Panchu tatax alasit yanak tukuyijarakitanawa, utapar purisax mulljataw jikjatasipxana, akham alasitanak tukuyatätana, uka urut iqiq tatan utjapax yatipxana, ukampis jupanakaru tumpt’ätana.